ΜΑΘΗΜΑ 10: Ηλεκτρομαγνητικά και Μαγνητικά Πεδία
Καλώς ήρθατε στο δέκατο μάθημα Ηλεκτροθεραπείας!
Στο σημερινό μάθημα ασχοληθήκαμε με τα ηλεκτρομαγνητικά και μαγνητικά πεδία, τα οποία αποτελούν βασικές μορφές φυσικών παραγόντων που χρησιμοποιούνται στη φυσικοθεραπεία και την ηλεκτροθεραπεία, με στόχο τη βελτίωση της κυκλοφορίας, τη μείωση του πόνου και την ενίσχυση των διαδικασιών αποκατάστασης των ιστών.
Τα πεδία αυτά δεν προκαλούν άμεση ηλεκτρική διέγερση, αλλά δρουν μέσω της αλληλεπίδρασής τους με τους ιστούς του σώματος, επηρεάζοντας κυρίως κυτταρικές και βιολογικές λειτουργίες.
Βασικές έννοιες
Ηλεκτρομαγνητικά πεδία
Τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία δημιουργούνται όταν υπάρχει ηλεκτρικό ρεύμα ή μεταβαλλόμενο ηλεκτρικό πεδίο. Χαρακτηρίζονται από:
συχνότητα,
ένταση,
μορφή εκπομπής (συνεχής ή παλμική).
Στην ηλεκτροθεραπεία χρησιμοποιούνται κυρίως χαμηλής συχνότητας και χαμηλής έντασης ηλεκτρομαγνητικά πεδία, ώστε να επιδρούν με ασφάλεια στους βιολογικούς ιστούς.
Υπέρυθρη ακτινοβολία
Η υπέρυθρη ακτινοβολία μπορεί να:
α. Αντανακλάται
Εξαρτάται από:
την υφή της επιφάνειας (γυαλιστερές επιφάνειες → μεγάλη αντανάκλαση),
τη γωνία πρόσπτωσης (κάθετη πρόσπτωση → μικρή αντανάκλαση).
Οι συσκευές ηλεκτροθεραπείας διαθέτουν αντανακλαστήρα για να επιστρέφει την ακτινοβολία στο δέρμα.
β. Απορροφάται
Εξαρτάται από:
τη γωνία πρόσπτωσης,
την υφή των ιστών,
την απόσταση από την πηγή (μικρότερη απόσταση → μεγαλύτερη ένταση).
γ. Διαθλάται
Μικρής πρακτικής σημασίας στη θεραπευτική εφαρμογή.
Φυσιολογικά αποτελέσματα
Η εφαρμογή υπέρυθρης ακτινοβολίας προκαλεί:
Αύξηση τοπικού μεταβολισμού
Τοπική αγγειοδιαστολή και υπεραιμία
Αναλγησία
Εφίδρωση
Μυϊκή χαλάρωση
Σε εκτεταμένη εφαρμογή:
↑ καρδιακός ρυθμός & αναπνοή, ↓ αρτηριακή πίεση
Τύποι συσκευών υπερύθρων
Φωτεινές γεννήτριες
Μήκος κύματος: 7.000 – 14.000 Å
Περιλαμβάνουν και ορατές ακτίνες
Ισχύς: 60–1500 Watt
Χρησιμοποιούνται συχνότερα
Δεν απαιτούν προθέρμανση
Μεγαλύτερη διεισδυτικότητα από τις μη φωτεινές
Μη φωτεινές γεννήτριες
Μήκος κύματος: 14.000 – 120.000 Å
Απαιτούν προθέρμανση
Μικρότερη διεισδυτικότητα
Σήμερα χρησιμοποιούνται σπάνια
Τεχνικές εφαρμογής
Η ακτινοβολία πρέπει να προσπίπτει κάθετα στο δέρμα.
Η απόσταση και ο χρόνος εξαρτώνται από:
την ισχύ της συσκευής,
το μέγεθος της περιοχής,
τη χρονιότητα της πάθησης.
Χρόνος εφαρμογής: 10–30 λεπτά.
Η αύξηση της απόστασης απαιτεί ανάλογη αύξηση του χρόνου εφαρμογής.
Δεν έχει νόημα εφαρμογή >30 λεπτών.
6. Ενδείξεις
Υποξείες και χρόνιες φλεγμονώδεις και τραυματικές καταστάσεις
Μυϊκοί και τενόντιοι τραυματισμοί
Δύσκαμπτες αρθρώσεις (χωρίς οξεία φλεγμονή)
Πόνος, μυϊκός σπασμός, χρόνιο οίδημα
Μετεγχειρητικές τομές και δυσχερής επούλωση τραυμάτων
Όχι στο οξύ στάδιο (πριν τις 48–72 ώρες).
Αντενδείξεις
Οξείες φλεγμονές και τραυματισμοί
Διαταραχές αισθητικότητας θερμού–ψυχρού
Κυκλοφορικές διαταραχές (π.χ. θρομβοφλεβίτιδα)
Μικρά παιδιά ή άτομα που δεν συνεργάζονται
Λήψη ισχυρών αναλγητικών ή ναρκωτικών
Σημεία προσοχής
Κίνδυνος λιποθυμίας σε άτομα με υπόταση
Κίνδυνος εγκαύματος από:
μικρή απόσταση,
μεγάλο χρόνο,
υγρασία στο δέρμα
Προστασία των ματιών (γυαλιά, κλειστά μάτια κ.λπ.)
Γενικά συμπεράσματα
Η υπέρυθρη ακτινοβολία είναι καθαρά επιφανειακή θερμοθεραπεία.
Δεν αποτελεί αυτόνομη θεραπεία.
Είναι πιο αποτελεσματική όταν συνδυάζεται με μάλαξη και κινησιοθεραπεία.
Η χρήση της έχει περιοριστεί λόγω ύπαρξης πιο σύγχρονων μεθόδων.
Υπεριώδης ακτινοβολία
Είναι ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία και μορφή επιφανειακής θερμοθεραπείας.
Αποτελεί, μαζί με την υπέρυθρη, μορφή ακτινοβολούμενης θερμότητας.
Κύρια φυσική πηγή: ο ήλιος.
Διακρίνεται σε τρεις δέσμες:
UVA
UVB
UVC
Χρόνος εμφάνισης των αποτελεσμάτων
Οι βιολογικές αλλαγές στο δέρμα εμφανίζονται περίπου μία ώρα μετά την έκθεση.
Τα αποτελέσματα εξαρτώνται από:
το μήκος κύματος,
την ένταση της ακτινοβολίας,
το βάθος διείσδυσης.
Κύρια θεραπευτικά αποτελέσματα στο δέρμα
Η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία προκαλεί:
Ερύθημα
Οφείλεται στη διαστολή των επιφανειακών αγγείων.
Αποτελεί το πρώτο στάδιο εγκαύματος.
Απαιτείται προσοχή σε συχνή ή έντονη έκθεση.
Φαιό επιδερμικό χρώμα (μαύρισμα)
Οφείλεται σε αυξημένη παραγωγή μελανίνης.
Η μελανίνη λειτουργεί προστατευτικά, μειώνοντας τη διείσδυση της UV ακτινοβολίας.
Επιδερμική υπερπλασία (πάχυνση δέρματος)
Εμφανίζεται περίπου 72 ώρες μετά την έκθεση.
Μπορεί να διατηρηθεί για εβδομάδες με συνεχή έκθεση.
Σύνθεση Βιταμίνης D
Η υπεριώδης ακτινοβολία είναι απαραίτητη για:
τη μετατροπή της προβιταμίνης D σε Βιταμίνη D.
Η Βιταμίνη D:
παίζει καθοριστικό ρόλο στο μεταβολισμό των οστών,
ρυθμίζει την απορρόφηση του ασβεστίου.
Γενικά αποτελέσματα στον οργανισμό
Έχει αναφερθεί ότι η υπεριώδης ακτινοβολία:
ενισχύει το αμυντικό σύστημα,
παρουσιάζει βακτηριοκτόνο δράση,
μπορεί να βελτιώσει:
τον ύπνο,
την όρεξη.
Ενδείξεις εφαρμογής
Η υπεριώδης ακτινοβολία εφαρμόζεται κυρίως σε δερματολογικές παθήσεις, όπως:
ψωρίαση,
έκζεμα,
ακμή,
επούλωση ανοιχτών τραυμάτων,
δερματικές δυσλειτουργίες (π.χ. κατακλίσεις, κνίδωση).
Αντενδείξεις εφαρμογής
Η εφαρμογή της υπεριώδους ακτινοβολίας αντενδείκνυται αυστηρά:
στην περιοχή των ματιών,
σε καρκίνο του δέρματος,
σε άτομα με ευαίσθητο δέρμα,
σε πνευμονική φυματίωση,
σε καρδιακά, νεφρικά ή ηπατικά νοσήματα,
σε συστηματικό ερυθηματώδη λύκο (Σ.Ε.Λ.),
σε ασθενείς με πυρετό,
σε διαβητικούς,
σε υπερθυρεοειδισμό,
σε περιοχές με σπίλους (ελιές).
Γενικά συμπεράσματα
- Η υπεριώδης ακτινοβολία είναι καθαρά επιφανειακή θεραπευτική μέθοδος.
- Τα αποτελέσματά της είναι κυρίως δερματικά και μεταβολικά.
- Χρησιμοποιείται με αυστηρά ελεγχόμενο τρόπο λόγω κινδύνου εγκαύματος και ανεπιθύμητων αντιδράσεων.
- Ενδείκνυται κυρίως σε δερματολογικές παθήσεις και αντενδείκνυται σε συστηματικές ή φλεγμονώδεις καταστάσεις.
Μπορείτε να μελετήσετε και απο το δεύτερο προτεινόμενο σύγγραμμα εδώ τις σελίδες 59-61.
Διαθερμία μικροκυμάτων
- Είναι μέθοδος θερμοθεραπείας που βασίζεται στη χρήση μικροκυματικής ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας.
- Στόχος: αύξηση της θερμοκρασίας των ιστών.
- Τα μικροκύματα έχουν:
- μεγαλύτερη συχνότητα και μικρότερο μήκος κύματος σε σχέση με τη διαθερμία βραχέων κυμάτων.
Θεραπευτικές συχνότητες
Οι συχνότητες που χρησιμοποιούνται είναι:
915 MHz → μήκος κύματος 33 cm
2456 MHz → μήκος κύματος 12,2 cm
Η επιλογή της συχνότητας επηρεάζει:
το βάθος διείσδυσης,
την κατανομή της θερμότητας,
τον κίνδυνο εμφάνισης «θερμών κηλίδων».
Απορρόφηση της ενέργειας από τους ιστούς
Οι ιστοί με υψηλή περιεκτικότητα σε νερό (π.χ. μυϊκός ιστός) απορροφούν περισσότερη ενέργεια.
Το δέρμα και ο λιπώδης ιστός παρουσιάζουν μεγαλύτερη αντίσταση.
Όσο παχύτερο το υποδόριο λίπος, τόσο μικρότερη η ενέργεια που φτάνει στους βαθύτερους ιστούς.
Φυσιολογικές επιδράσεις
Η διαθερμία μικροκυμάτων προκαλεί:
τοπική αύξηση θερμοκρασίας,
αύξηση αιματικής και λεμφικής κυκλοφορίας,
αύξηση μεταβολισμού και αντιφλεγμονώδη δράση,
αναλγησία και μυοχάλαση,
αύξηση εφίδρωσης,
βελτίωση εκτασιμότητας κολλαγόνου (μείωση δυσκαμψίας),
σε εκτεταμένη εφαρμογή:
↑ καρδιακοί παλμοί & αναπνοές, ↓ αρτηριακή πίεση.
Ανακλαστήρες (κεφαλές εκπομπής)
Χρησιμοποιούνται ειδικοί ανακλαστήρες που λειτουργούν ως κεραίες:
Ημισφαιρικοί ανακλαστήρες
Το πεδίο έχει μεγαλύτερη ένταση στην περιφέρεια.
Η θεραπευόμενη περιοχή είναι περίπου ίση με τη διάμετρο του ανακλαστήρα.
Γωνιώδεις ανακλαστήρες
Το πεδίο έχει μεγαλύτερη ένταση στο κέντρο.
Κατάλληλοι για πιο εντοπισμένες περιοχές.
Πτυσσόμενος ανακλαστήρας (τύπου τυμπάνου)
Επιτρέπει «περικύκλωση» της περιοχής (π.χ. αυχένας, οσφύς).
Καλύτερη και πιο ομοιόμορφη θέρμανση.
Τεχνικές εφαρμογής
α. Άμεση επαφή ανακλαστήρα – δέρματος
Μεγαλύτερη συγκέντρωση ενέργειας.
Χρησιμοποιείται κυρίως η συχνότητα 915 MHz.
Επιτυγχάνεται θέρμανση εν τω βάθει ιστών (>4 cm).
Συχνά συνδυάζεται με ψύξη της επιφάνειας του δέρματος.
β. Εφαρμογή από απόσταση
Συνήθως χρησιμοποιείται η συχνότητα 2456 MHz.
Μεγαλύτερη θέρμανση επιφανειακών ιστών.
Μεγαλύτερος κίνδυνος υπερθέρμανσης.
Σε κάθε περίπτωση η ακτινοβολία πρέπει να προσπίπτει κάθετα (90°) στο δέρμα.
Σύγκριση συχνοτήτων
915 MHz
Μικρή ανάκλαση
Απορρόφηση 30–40% ανεξάρτητα από το πάχος λίπους
Μικρός κίνδυνος «θερμών κηλίδων»
Κατάλληλη για εν τω βάθει ιστούς
2456 MHz
Μεγάλη ανάκλαση
Απορρόφηση 20–100% (εξαρτάται από το λίπος)
Μεγάλος κίνδυνος «θερμών κηλίδων»
Κατάλληλη για επιπολής ιστούς
Ενδείξεις
Χρόνιες αρθρίτιδες και φλεγμονές
Μυϊκές και συνδεσμικές κακώσεις (μετά το οξύ στάδιο)
Δύσκαμπτες αρθρώσεις
Μυαλγίες και νευραλγίες
Μυϊκοί σπασμοί
Μετατραυματικές αρθροπάθειες
Ιδανική για μικρές, σαφώς εντοπισμένες περιοχές.
Αντενδείξεις
Οξείες φλεγμονές
Αιμορραγία ή αιμορραγική διάθεση
Πυρετός
Κακοήθεις όγκοι
Εγκυμοσύνη
Αγγειακές παθήσεις
Ανοιχτές πληγές
Διαταραχές αισθητικότητας
Ασθενείς με βηματοδότη
Μεταλλικά εμφυτεύματα
Φακοί επαφής (πρόσωπο)
Σημεία προσοχής
Έλεγχος αντενδείξεων πριν την εφαρμογή
Αφαίρεση μεταλλικών αντικειμένων
Ξηρό και καθαρό δέρμα
Παρακολούθηση υπερθέρμανσης και εφίδρωσης
Αποφυγή παραμονής κοντά στη συσκευή κατά τη λειτουργία
Αναμονή τουλάχιστον 10 λεπτών μετά το τέλος της θεραπείας
Γενικά συμπεράσματα
- Η διαθερμία μικροκυμάτων είναι αποτελεσματική θερμοθεραπευτική μέθοδος.
- Μπορεί να θερμάνει επιφανειακούς ή εν τω βάθει ιστούς, ανάλογα με τη συχνότητα και την τεχνική.
- Δεν ενδείκνυται για μεγάλες επιφάνειες ή σπλάχνα.
- Απαιτεί σωστή επιλογή συχνότητας, τεχνικής και αυστηρή τήρηση κανόνων ασφαλείας.
Μπορείτε να μελετήσετε και απο το δεύτερο προτεινόμενο σύγγραμμα εδώ τις σελίδες 92-102.
Μαγνητικά πεδία
- Μαγνητικό πεδίο είναι η περιοχή του χώρου μέσα στην οποία ασκούνται δυνάμεις σε κινούμενα ηλεκτρικά φορτία.
- Παράγεται:
- από φυσικούς μαγνήτες,
- από πηνία που διαρρέονται από εναλλασσόμενο ρεύμα.
Συχνότητες και είδος θεραπείας
Σε πολύ χαμηλές συχνότητες (3 Hz – 3 kHz) υπερέχει το μαγνητικό πεδίο.
Κάτω από 3 Hz το μαγνητικό πεδίο είναι κυρίαρχο.
Πάνω από 27 MHz η θεραπεία μετατρέπεται σε ηλεκτρομαγνητοθεραπεία.
Η μαγνητοθεραπεία χρησιμοποιεί εξαιρετικά χαμηλές συχνότητες (ELF) και είναι απόλυτα “ψυχρή” θεραπεία, χωρίς αύξηση θερμοκρασίας των ιστών.
Μηχανισμός δράσης
Η δράση των μαγνητικών πεδίων οφείλεται:
στην επίδραση στο αρνητικό φορτίο των ιστών,
στη ρύθμιση της ανταλλαγής ιόντων νατρίου–καλίου στην κυτταρική μεμβράνη.
Τα μαγνητικά πεδία επηρεάζουν:
ουσίες που αποκτούν μαγνητική πόλωση,
βασικές κυτταρικές και νευροβιολογικές λειτουργίες.
Βιολογικές επιδράσεις στον οργανισμό
Από την εφαρμογή μαγνητικών πεδίων παρατηρείται:
αυξημένη απελευθέρωση ενδορφινών → μείωση πόνου,
ρύθμιση μετακίνησης υγρών → μείωση οιδήματος,
επιδράσεις στο συμπαθητικό και παρασυμπαθητικό σύστημα,
ενίσχυση του αμυντικού συστήματος (↑ λευκά αιμοσφαίρια, αιμοπετάλια, γ-σφαιρίνη),
αύξηση οστεοβλαστών και μείωση οστεοκλαστών.
Θεραπευτικά αποτελέσματα
Η μαγνητοθεραπεία προκαλεί:
αύξηση μεταβολισμού και κυτταρικής δραστηριότητας,
αύξηση απορρόφησης οξυγόνου,
αύξηση αιματικής ροής,
μείωση φλεγμονής,
επιτάχυνση πόρωσης καταγμάτων.
Ενδείξεις εφαρμογής
Η μαγνητοθεραπεία ενδείκνυται σε μεγάλο εύρος παθήσεων, όπως:
οστεοπόρωση,
κατάγματα και ψευδάρθρωση,
αρθρίτιδα και περιαρθρίτιδα,
έλκη, εγκαύματα, κατακλίσεις,
τενοντίτιδες και θυλακίτιδες,
διαστρέμματα και μυοσυνδεσμικούς τραυματισμούς,
οσφυαλγία, ισχιαλγία, αυχεναλγία,
νευραλγίες,
κεφαλαλγίες και ημικρανίες,
σπονδυλαρθροπάθειες,
παραρρινοκολπίτιδα.
📌 Το κεφάλαιο περιλαμβάνει ενδεικτικό πίνακα παραμέτρων (συχνότητα – ένταση – χρόνος) για διαφορετικές παθολογίες.
Αντενδείξεις εφαρμογής
Η μαγνητοθεραπεία αντενδείκνυται:
σε φυματίωση,
σε σακχαρώδη διαβήτη,
σε ασθενείς με βηματοδότη,
σε εγκυμοσύνη,
σε άτομα με μηχανισμούς υποβοήθησης (π.χ. ακουστικά),
σε ασθενείς με υλικά οστεοσύνθεσης.
Σημεία προσοχής
Απομάκρυνση από τη θεραπευόμενη περιοχή:
μεταλλικών αντικειμένων,
κοσμημάτων,
ρολογιών,
κινητών τηλεφώνων.
Η εφαρμογή γίνεται χωρίς επαφή μετάλλων με το πεδίο.
Γενικά συμπεράσματα
Τα παλμικά μαγνητικά πεδία χαμηλής συχνότητας (0,5–100 Hz) έχουν:
- ισχυρή αναλγητική και αντιφλεγμονώδη δράση
- σημαντική συμβολή στην πόρωση καταγμάτων και στην αναστολή της οστεοπόρωσης.
Η μαγνητοθεραπεία δεν προκαλεί αύξηση θερμοκρασίας.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί:
- αυτόνομα ή
- σε συνδυασμό με άλλες μεθόδους (π.χ. Laser).
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου